«Το παράπονο ενός αλόγου» του Μπέρτολτ Μπρεχτ

Σοφία Καρατάκη

Οι μεταφράσεις του Μπρεχτ στα ελληνικά δεν είχαν πάντα την καλύτερη τύχη και δυσκόλεψαν ως ένα βαθμό την πρόσληψή του έργου του. Αυτό αποδίδεται κυρίως σε δύο παράγοντες. Ο πρώτος ήταν η άγνοια της γλώσσας του πρωτοτύπου, που οδηγούσε τους μεταφραστές του στη μετάφραση από δεύτερο χέρι, από μιαν άλλη γλώσσα, συνήθως τη γαλλική (Ο. Ελύτης, T. Πατρίκιος κ.ά.) και ο δεύτερος ήταν η ελλιπής γνώση της γερμανικής και δη της μπρεχτικής ιδιολέκτου, γεγονός που παρέσυρε τους μεταφραστές του (Δ. Μυράτ, Π. Μάρκαρης) σε τραγελαφικές παρεξηγήσεις και διαστρεβλώσεις του μπρεχτικού κειμένου.[1]

wildes_Pferd_MalereiΜια μπαλάντα του Μπρεχτ που θεωρώ ότι η απόδοσή της στα ελληνικά την αδικεί και σε κρίσιμα σημεία την παραμορφώνει, είναι «Το παράπονο ενός αλόγου» (Ein Pferd klagt an). Συμπεριλήφθηκε στο δίσκο «Η Μαρία Φαραντούρη τραγουδάει Μπρεχτ»(1979), που ήταν η πρώτη γνωριμία του ελληνικού κοινού με τις μουσικές του Βάιλ και του Άισλερ πάνω στους στίχους του Μπρεχτ. Παρόλα αυτά είναι σχετικά άγνωστη στο ελληνικό κοινό, κάτι που ενδεχομένως οφείλεται και στη μετάφραση.

Γι’ αυτό αποφάσισα κι εγώ, σαν μια ακόμη αυτόκλητη μεταφράστρια, να την «ταλαιπωρήσω». Αυτό που με ενδιέφερε πρώτιστα ήταν να αποδόσω όσο γίνεται πιο πιστά τα νοήματα. Το εγχείρημα είναι στην κρίση των γερμανόφωνων συναδέλφων.

Εδώ μπορείτε να κατεβάσετε τη μετάφραση του Παύλου Μάτεσι. Η απόκλιση των δύο μεταφράσεων φανερώνει το μέγεθος του προβλήματος, ειδικά όταν πρόκειται για ποίηση.
Κι εδώ μπορείτε να κατεβάσετε το πρωτότυπο.

«Το παράπονο ενός αλόγου»

Έσερνα το κάρο μου παρά την εξάντλησή μου
Έφθασα στην κεντρική λεωφόρο.
Σταμάτησα και σκέφτηκα: Ωιμέ!
Αυτή η αδυναμία! Αν συνεχίσω
Μπορεί να καταρρεύσω.
Δέκα λεπτά αργότερα υπήρχαν μόνο τα κόκκαλά μου στο δρόμο.

 Μόλις σωριάστηκα καταγής
(Ο αμαξάς έτρεξε στο τηλέφωνο)
Αμέσως ξεχύθηκαν από τα σπίτια
Πεινασμένοι άνθρωποι, να πάρουν ένα κομμάτι κρέας
Ξέσχιζαν με μαχαίρια τις σάρκες μου
Κι εγώ ζούσα και δεν είχα ξεψυχήσει ακόμα.

Κι όμως τον ξέρω από παλιά αυτόν τον κόσμο!
Έριχναν στην πλάτη μου λινάτσες να φυλάγομαι από τις μύγες.
Με φίλευαν απ’ το ψωμί τους και συμβούλευαν
Τον αμαξά, να είναι καλός μαζί μου.
Άλλοτε τόσο φιλικοί και τώρα όλοι τους θηρία!
Ξαφνικά σαν ν’ άλλαξαν και γίναν άλλοι! Τι έχουν πάθει;

 Και τότε αναρωτήθηκα: Πώς τόση παγωνία σκέπασε τους ανθρώπους!
Ποιος τους χτυπά με τέτοιο μένος
Και πάγωσαν τόσο οι καρδιές τους;
Εμπρός, βοηθήστε τους! Και κάντε το σύντομα!
Διαφορετικά θα σας συμβεί κάτι, που μοιάζει αδιανόητο!

Ο Μπρέχτ έγραψε τη μπαλάντα για το άλογο που πεθαίνει το 1919. Τα επόμενα χρόνια η οικονομική κρίση θα οδηγήσει το λαό στην εξαθλίωση και αργότερα θα συμβεί στη Γερμανία πράγματι κάτι, που το 1919 ήταν ακόμη αδιανόητο, κάτι που έκανε την ανθρωπότητα να παγώσει.
Είναι τρομακτική η εικόνα του αλόγου που το κατασπαράσσουν οι άνθρωποι σαν θηρία. Αυτό όμως που κάνει το ποίημα ακόμα πιο σπαραχτικό, είναι ότι το άλογο θυμάται, πως ήταν κάποτε οι άνθρωποι, τους συμπονεί για την τωρινή τους κατάντια και ζητά βοήθεια. Απευθύνεται στο συλλογικό μας ασυνείδητο και εμφανίζεται ως εκπρόσωπος του λαού.

Χρόνια αργότερα ο Πικάσο επέλεξε την ίδια αρχετυπική μορφή, το άλογο, για να εκφράσει το λαό της Γκερνίκα. Στο κέντρο του πίνακα υπάρχει η μορφή ενός αλόγου που πληγωμένο από λόγχη, χλιμιντρίζει από τον πόνο ενώ καταρρέει. Κι εδώ το άλογο συμβολίζει το λαό που απεγνωσμένα φωνάζει ζητώντας βοήθεια. 

picasso-guernica

[1] Γ. Βελουδής: H πρόσληψη του έργου του Μπρεχτ στην Ελλάδα, στο Βήμα(13/8/2006)

Advertisements
Categories: δίχως κατηγορία | 2 Σχόλια

Πλοήγηση άρθρων

2 thoughts on “«Το παράπονο ενός αλόγου» του Μπέρτολτ Μπρεχτ

  1. gsku

    ΠΡΑΓΜΑΤΙ !! Είναι τρομερή η διαφορά ανάμεσα στις δύο μεταφράσεις: στην δική σου και του Μάτεσι.

    Μπράβο και σ’ ανώτερα!!!

    Μου αρέσει!

  2. Σοφία, εύγε για την καταχώρηση-ανάδειξη του εξαιρετικού άρθρου!
    Συμφωνώ με gsku πως η δική σου (ακριβής) μετάφραση υπερτερεί.
    Ναι μεν η μετάφραση του Μάτεσι είναι πιο λογοτεχνική, αλλά χάνει σε αμεσότητα.
    «Σαν πρόκες πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις», που λέει κι ο Αναγνωστάκης.

    (κάτι μου λέει πως θα εμπλουτίσεις το μπλογκ και με άλλες τέτοιες δουλειές
    και μας ανοίγεις την όρεξη…)

    Καλή δύναμη και καλή συνέχεια!

    Μου αρέσει!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Δημιουργήστε ένα δωρεάν ιστότοπο ή ιστολόγιο στο WordPress.com.

Αρέσει σε %d bloggers: